W badaniu wzięto pod uwagę cztery rodzaje uzależnień behawioralnych: uzależnienie od hazardu, internetu, pracy oraz zakupów. Zastosowano wzajemnie uzupełniające się badania jakościowe oraz ilościowe. W ujęciu ilościowym przeprowadzono badania ankietowe na liczącej ponad 4 tysiące respondentów reprezentatywnej próbie losowej mieszkańców Polski w wieku 15 lat i więcej. Badania jakościowe obejmowały grupy fokusowe, pogłębione wywiady indywidualne oraz obserwacje miejsc związanych z grami hazardowymi.

Celem badania, oprócz oceny rozpowszechnienia problemów związanych z uzależnieniami behawioralnymi, było określenie ich uwarunkowań, komponentów społeczno-demograficznych, mechanizmów prowadzących do uzależnienia, a także społeczny odbiór uzależnień behawioralnych.

Według raportu Fundacji CBOS, ponad 50 tys. Polaków jest uzależnionych od gier hazardowych, a blisko 200 tys. narażonych na ryzyko uzależnienia. W ciągu roku poprzedzającego badanie blisko jedna czwarta mieszkańców Polski w wieku powyżej 15 roku życia grała w gry na pieniądze. Wyniki badań wskazują, że im młodszy gracz, tym bardziej jest zagrożony uzależnieniem. Wśród osób w  wieku od 15 do 34 lat odsetek graczy mających problem z hazardem jest najwyższy. Jeżeli chodzi o rodzaj gier hazardowych najbardziej zagrożone są osoby grające na automatach o niskich wygranych oraz bywalcy kasyn.

Spośród 60% mieszkańców Polski, korzystających z internetu, 0,3% to osoby uzależnione, a 2,5% jest zagrożonych uzależnieniem. To oznacza blisko 100 tysięcy uzależnionych oraz 750 tysięcy zagrożonych. Problem dotyka głównie ludzi młodych do 34 roku życia, przy czym zdecydowana większość to dzieci i młodzież poniżej 25 roku życia. Wśród nastolatków co dziesiąty należy do grupy zagrożonych lub uzależnionych.

Symptomy uzależnienia od zakupów wykazało około 3,5% badanych czyli to prawie milion osób w populacji. Wśród tej grupy osób dominują kobiety w przedziale wiekowym 18-34 lata. Jeżeli chodzi o uzależnienie od pracy, objawy wykazuje około 10% Polaków w wieku produkcyjnym. Zagrożeniu pracoholizmem sprzyja praca na własny rachunek oraz pełnienie funkcji kierowniczych. Wyniki badania ilościowego wskazują też, że kobiety nieco bardziej od mężczyzn zagrożone są pracoholizmem.

Uzależnieniom behawioralnym towarzyszy negatywna percepcja społeczna. Funkcjonujący w polskim społeczeństwie obraz uzależnień behawioralnych jest dość uproszczony i w dużej mierze oparty na stereotypach. Istnieje przekonanie, że osoby uzależnione same ponoszą winę i odpowiedzialność za swoje problemy. Wiele osób nie traktuje tych uzależnień jako choroby, lecz uznaje za fanaberię czy skazę moralną.

Opracowano na podstawie raportu Fundacji CBOS „Oszacowanie rozpowszechnienia oraz identyfikacja czynników ryzyka i czynników chroniących w odniesieniu do hazardu, w tym hazardu problemowego (patologicznego) oraz innych uzależnień behawioralnych”. Pełna wersja raportu dostępna jest na stronie Krajowego Biura www.kbpn.gov.pl (podstrona HAZARD).

Autor: Danuta Muszyńska, danuta.muszynska@kbpn.gov.pl